Çocuklarla Yapılacak Kolay Bahçecilik Etkinlikleri

Kızım üç yaşındayken bahçeye ilk kez kendi eliyle bir şey ekmişti: yarım paket kuru fasulye, hepsini aynı çukura. Tabii hiçbiri düzgün çıkmadı ama o hafta boyunca her sabah koşarak toprağa bakmaya gitti. İşte o an anladım ki çocuk bahçecilik işinde amaç ürün almak değil, o koşuşturmayı yaratmak. Yıllar içinde denediğim, bazıları güzelce yürüyen bazıları tam bir çamur felaketine dönüşen onlarca etkinlikten sonra elimde işe yarar bir liste birikti. Aşağıda bunları, gerçekten uygulanabilir haliyle anlatıyorum.

Önce ortamı çocuğa göre kurun

Çocukla bahçe işine girişmenin en büyük hatası, kendi düzeninizi koruyup çocuğa "şuraya dokunma" demekle geçirmek. Bir süre sonra sizin de sinirleriniz bozuluyor, çocuk da sıkılıyor. Ben en sonunda bahçenin kuzeydoğu köşesinde, yaklaşık bir metrekarelik bir alanı tamamen çocuklara devrettim. Orada ne olduğuna karışmıyorum. Bastıysa basmıştır, kazdıysa kazmıştır.

Kendi köşesi olmayan bir çocuk için iki büyük saksı da yeter. Önemli olan sınırın belli olması. Toprağı hazırlarken derinliğe fazla girmenize gerek yok; toprağı havalandırmak ve elenmiş bir harç karışımı kullanmak yeterli. Bahçe toprağını hazırlama konusundaki temel adımlar burada da geçerli, sadece taş ve keskin kök parçalarını elinizle ayıklayın çünkü çocuk eldivensiz çalışacak, buna emin olabilirsiniz.

• Çocuk boyuna uygun küçük kürek ve tırmık alın; oyuncak plastik setler ilk kullanımda kırılıyor, metal uçlu küçük el aletleri daha uzun ömürlü.
• Yanına kendi kovası ve kendi sulama kabı olsun. Paylaşmak zorunda kaldığında ilgisi düşüyor.
• Kesici alet, kimyasal gübre ve ilaç kutularını çocuğun ulaşamayacağı, kilitli bir yerde tutun.
• Zehirli bitkileri çocuk alanının dışında bırakın. Zakkum, yıldız çiçeği yumruları, kurtbağrı gibi türlerin yakınında oynatmam.

Hızlı sonuç veren projelerle başlayın

Çocuğun zaman algısı bizden farklı. Üç haftada filizlenen bir şey onun için "olmadı" demek. O yüzden ilk denemeleri hep hızlı çimlenen tohumlarla yapıyorum.

Tek haftada görünen tohumlar

Tere, roka, fasulye ve turp benim vazgeçmediğim dörtlü. Tere ıslak pamukta bile üç günde beyaz kökçüklerini gösteriyor; çimlendirme denemeleri için birebir. Turp ise iki, iki buçuk haftada hasat edilebiliyor, bu da çocuğun "ben yetiştirdim" diyebileceği ilk gerçek üründür.

Boy yarışı

İki çocuk varsa ayçiçeği yarışı harika işliyor. Herkes kendi fidesini dikiyor, haftada bir mezurayla ölçüp duvara çizik atıyoruz. Burada işin içine sulama disiplini de doğal yolla giriyor; suyu ihmal edenin bitkisi geride kalıyor ve bunu kimseye anlatmanıza gerek kalmıyor.

Toprağa dokunmayan etkinlikler

Her gün bahçeye çıkmak mümkün olmuyor. Yağmurlu haftalarda ilgiyi diri tutmak için içeride yaptığımız işler var:

1. Cam kavanozda kök gözlemi: Şeffaf kavanozun kenarına ıslak kağıt havlu ve arasına fasulye koyuyoruz. Kökün aşağı, filizin yukarı gitmesini görmek çocukta ciddi bir "haa" etkisi yaratıyor.
2. Yaprak silme günü: Nemli bir bezle geniş yapraklı salon bitkilerinin tozunu almak, dört yaşındaki için bile yapılabilir bir iş. Yaprak temizliğinin bitkinin nefes almasıyla ilgisini anlatınca daha özenli davranıyorlar.
3. Mutfak artığı ayırma: Kompost kovasına neyin gireceğini öğretmek çok kolay bir oyun. Yumurta kabuğu, sebze sapı, kahve telvesi evet; et, süt ürünü, yağ hayır. Evde kompost hazırlarken çocuklar bu ayrımı bir haftada öğrendi.
4. Tohum defteri: Boş bir deftere ekim tarihi ve resim çizmek. Sonradan bakmak için değil, o an ilgiyi sürdürmek için.

Sabrı ve sorumluluğu öğretmenin yolu

Çocukların en çok zorlandığı kısım sulama. Ya hiç sulamıyorlar ya da bitkiyi boğuyorlar. Bende işe yarayan yöntem, parmak testini oyuna çevirmek oldu: parmağını toprağa boğumuna kadar sok, kuru geliyorsa su ver, nemliyse yarın bak. Bu tek kural, doğru sulama alışkanlığının yarısını çözüyor. Ayrıca çocuklara küçük bir sulama kabı veriyorum; büyük kovayla gelen sel felaketi böylece engelleniyor.

Bir şeyin ölmesi de sürecin parçası. İlk kuruyan fidede kızım ağladı, ben de "yenisini alalım" diye kaçmak yerine kökünü çıkarıp beraber baktık. Sonra o kuruma sebebini fark etti: saksı bütün gün öğle güneşinin altındaydı. Güneşlik ve gölgelik alanlara göre bitki seçmenin ne demek olduğunu ona bir cümleyle anlatamazdım, o kuruyan fide anlattı.

Çocuklarla bahçede geçirdiğim en verimli anlar, planladığım anlar değildi. Solucan bulduğumuz, yaprağın altındaki yumurtaları sayıp zararlı mı yararlı mı diye tartıştığımız dakikalardı.

Yaş gruplarına göre kısa bir yol ha