Türkiye Bölgelerine Göre Uygun Bahçe Bitkiler

Bahçeyle uğraşmaya başladığım ilk yıllarda en büyük hatam, gördüğüm her güzel bitkiyi alıp toprağa dikmekti. Ankara'da bir apartman bahçesinde limon ağacı yetiştirmeye çalıştığımı hatırlıyorum; iki kış üst üste dondu, üçüncüsünde vazgeçtim. Sonradan anladım ki bahçeciliğin yarısı bakım, diğer yarısı doğru seçim. Türkiye gibi birkaç yüz kilometrede iklimin tamamen değiştiği bir ülkede bölgesel bahçe bitkileri mantığıyla hareket etmek, harcadığınız emeğin karşılığını almanın en kestirme yolu. Aşağıda kendi denemelerimden ve farklı şehirlerde bahçesi olan arkadaşlarımdan öğrendiklerimi bölge bölge topladım.

Önce Kendi Bölgenizi Tanıyın

Bitki listesine geçmeden önce şu üç soruyu cevaplamanızı öneriyorum: Kışın en düşük sıcaklık kaça iniyor? Yazın kaç hafta yağmursuz geçiyor? Toprağınız killi mi, kumlu mu, kireçli mi? Bu üçü belli olduğunda seçenekleriniz kendiliğinden daralır ve iş kolaylaşır.

• Kış sıcaklığı, hangi ağaç ve çok yıllık bitkilerin toprakta kalabileceğini belirler.
• Yaz kuraklığı, sulama masrafınızı ve sıklığınızı belirler.
• Toprak yapısı, kökün nefes alıp almayacağını belirler; bunu düzeltmek diğer ikisine göre daha kolaydır.

Toprağını tanımadan bitki seçen kişi, kumaşı ölçmeden elbise diken terziye benziyor. Bahçe toprağını hazırlama ve havalandırma konusundaki temel adımları bir kez uyguladıktan sonra, bölgenize uygun bitkilerin tutma oranı gözle görülür şekilde artıyor.

Ege ve Akdeniz: Sıcağı Sevmeyen Burada Yaşayamaz

Bu iki bölgede asıl sorun soğuk değil, yazın üç-dört ay süren kuraklık ve güçlü güneş. İzmir'deki teyzemin bahçesinde yıllardır aynı bitkiler dönüyor ve neredeyse hiç zahmet vermiyor: zeytin, defne, biberiye, lavanta, kekik, nar, incir, hurma eriği, begonvil, zakkum. Bunların ortak özelliği köklerinin derine inmesi ve yaprak yapılarının su kaybını azaltması.

Bu bölgede işinizi kolaylaştıracak alışkanlıklar

• Dikimi ilkbahar yerine sonbaharda yapın; kök kışın gelişir, yaza hazır girer.
• Toprak yüzeyini kabuk, saman ya da çam iğnesiyle örtün; sulama ihtiyacı belirgin şekilde düşer.
• Turunçgil ve avokado gibi türler burada rahat eder ama don riski olan iç kesimlerde duvar dibi gibi korunaklı yerlere dikin.
• Öğle güneşi yakıcı olduğu için sulamayı sabah erken ya da akşamüstü yapın.

Marmara ve Batı: En Şanslı Bölge

Batıda iklim ne aşırı soğuk ne aşırı kurak olduğu için seçenek listesi uzuyor. Ortanca, gül, kamelya, manolya, leylak, ayva, elma, armut, kiraz, asma rahatlıkla yetişiyor. Sebze tarafında domates, biber, patlıcan, fasulye, kabak sorunsuz veriyor.

Buradaki asıl mesele nem. Yaz sonlarına doğru nemin artmasıyla küllemeye ve mantari lekelere sık rastlanıyor. Ben bitkileri sıkışık dikmemeye ve gövde diplerini havalandırmaya özen gösteriyorum; budama ile taç içini seyreltmek de belirgin fark yaratıyor. Yaprak hastalıkları ve zararlı böcekler konusunda önden bilgi sahibi olmak, ilk lekeyi gördüğünüzde panik yapmanızı önlüyor.

İç Anadolu: Kuru Soğuk ve Kireçli Toprak

Karasal iklimde iki uç var: kışın sert don, yazın kuru sıcak. Buna dayanabilen bitkiler dar ama sağlam bir liste oluşturuyor.

Topraklar genelde kireçli ve organik madde bakımından fakir olduğu için her yıl kompost veya yanmış hayvan gübresi karıştırmak neredeyse zorunlu. Evde kompost hazırlamayı öğrendiğimden beri bu bölgedeki en büyük eksiği bedavaya kapatıyorum.

Doğu Anadolu ve Karadeniz: İki Zıt Kutup

Doğu Anadolu

Kış uzun, don derin, vejetasyon süresi kısa. Burada süs bitkisi seçerken hızlı çiçek açan tek yıllıklara ve dayanıklı iğne yapraklılara yönelmek gerekiyor: ladin, sarıçam, ardıç, huş; çiçekte ise nergis, lale, aslanağzı. Meyvede kuşburnu, üvez ve geç uyanan elma çeşitleri güvenli. Fideleri erken çıkarmamak çok önemli; nisan sonunda gelen bir gecelik don, iki aylık emeği siliyor. Yükseltilmiş yastıklarda toprak daha çabuk ısındığı için sebze ekimini birkaç hafta öne çekebiliyorsunuz.

Karadeniz

Yağış bol, hava nemli, toprak asidik. Bu koşulları seven bitkiler ise oldukça keyifli: ortanca, çay, fındık, kivi, orman gülü, eğrelti, kamelya. Buradaki tehlike susuzluk değil, fazla su. Drenaj bozuksa kök çürüklü